ጥንታውያን ደርፍታት ፍቅሪ

ኮንቶ ሮስኒ ኣብ ቋንቋ ትግርኛ ዝዛረቡ ሕብረተ-ሰብ፡ ደርፊ ክንደይ ዝውትሩን ፍትውን ከም ዝኾነ ኣብ ዝተፈላለዩ ጽሑፋቱ ይገልጸልና። ሄንሪ ኩርላንደር ዝጠቀስናዮ ቋንቋ ናይ ፍቅሪ፡ መልቀስ፡ ፈኸራ፡ ኣውሎ ወዘተ ደርፍታት ከም ዘለውዎ ይዝርዝረልና። ኡኖ ሊትማን እውን ደርፊ ሓራሳት “ዓሮ” ቅድሚ ሰማንያ ዓመታት ክምዝግብ ከሎ፡ ብፍላይ ዮሃንስ ኮልመዲን ኣብ “ ዛንታ ሃዘጋን ጸዓዘጋን” ከምኡ ፋይትሎቪች ኣብ “ደጒዓ ትግራይኒ ወሓማስየኒ” ብርክት ዝበሉ ዝኣከብዎም ኣለው። ይኹን እምበር ስኣን ምርምር ዝኣክል፡ ሓደ ሓደ ሰባት “ናይ ፍቅሪ ደርፊ ኣብ ቋንቋ ትግርኛ ልሙድ ኣይኮነን ወይ ዝገለጽናዮ ልሳን ብትሕዝቱኡ ፍቅራዊ ስሚዒትካ ክትገለጸሉ ዘይትኽእል ናይ ማንም ሰባት ወይ ተራ ቋንቋ ኢዩ” ይብሉ። ገሊኦም “ኣብ ዝጠቀስናዮ ሕብረተ-ሰብ ርክብ  ብጽሕን ጎርዞ ጓልን ኣብ ክንዲ ብውልቂ ብሞንጎኝነትን ብፍቶት ወለድን ብምዃኑ፡ በዚ ዝተላዕለ ካብ ምሒር ውንታን ሓጠቅታን ዝኣክል ስሚዒቶም ብደርፊ መልክዕ ወይ ብግጥሚ ክገልጽዎ ኣይድረኹን” ዝብል ርእይቶ የቅርቡ። 

ሓተታኡ ሰፊሕ ኢዩ።

 ትግርኛ ሓደ ካብቶም ናይ ሰማውያን ቋንቋታት ብምዃኑ፡ ከም ስሚዒት መግለጺ (the language of emotion) ኢዩ። በዚ ምኽንያት ከኣ’ዩ ብሉይ ከም ሓዲስ-ኪዳን ብቋንቋ ጽርኢ ከይኮነስ እንታይድኣ ብእብራይስጢ ወይ ኣረማይስጢ (Ugartic)  ንምጽሓፉ ዝጠዓመ ዝኾነ። ደጒዓታት፡ ውዳሴታት፡ መሃልያት፡ መዝሙራት ብእብራይስጥ ብቀጥትኡ ብግዕዝ ፡ብትግረ፡ ብትግርኛ፡ ብኣምሓርኛ ብቀረብኡ ክሳብ ክንደይ ካብ ብእንግሊዝ ምንባቦም ዝምስጡ ከም ዝኾኑ ምግማት ኣየሸግርን። ትግርኛ ብብዝሒ ተዛረብቲ ካብ ኩሎም ቋንቋታት ሰማውያን ድሕሪ ዓረብኛን ኣምሓርኛን ሳልሳይ መስርዕ ዝሓዘ ኢዩ። ይኹን እምበር ከምኣቶም ብዝለዓለ ደረጃ ልሳነ-ድርሰት (literal language)  ክኸውን ዕድል ኣይረኸበን። 

ታሪኽ ይመስክር!

እምበኣር በብኽልተ መስመራት ዝተደርሱ ደርፍታት ፍቅሪ እነሆ ነቅርቦም፡-

1.	ስዕነኪ ገዛኺ በጽሔ
    ክንዲ እንጌራ ንብዓት ተመስሔ።

 2. ኣብሪሄዶ ኣጽሊመ ክኣቱ
     ውን በልክኒ ብዘይ ግዚያቱ።

3.	ከኣ ሰመኩኺ ሰናይ ምሸት
      ኪዳን ቤተ-ክርስትያን ዘይረኸሰት።

4. ወርሒ መጸት ስዓባ በራሪ
    ጋሜ መጸት እኽሊ ዘይትደሊ።

5.	ጸላም-ጸላም ኣቲ ጸላም
እምባሕ -እምባሕ ኣበልክኒ ከም ላም።

6.	ኣስመራ’ዶ ኣይዓድኽን ዓዲ ስልጣን
ቀፈር ክሰደልኪ ሓሽከር ግብጣን።

7.	ኣስመራ ነይረ እንክምለስ
ጨጉሪ ርእሳ መለሰለይ ጠለስ።

8.	ከረን’ዶ ኣይዓድኽን ምስ ላልምባ
ብመሳልል ዘይርከብ ልባ።
 
9.	ሰገነይቲ ዓዱ ጥቃ ኖጻ
ከም ጠበንጃ ትርኲ ባሕሪ ወጻ።

10.	ሰገነይቲ ዓዱ ምስ ካቶሊኽ
ሕሱም ፍቅሪ ኣለዎ  ዚመልኽ።
 
11.	እንተ ኣነ ኮይነ በደለይና
ላዕላይ ሰማይ ይዂነና ዳይና (ዳኛ)።
 
12.	እንተ ንሳ ትመስል ሮማነ
እንተ ኣነ ከም ሳዕሪ መንሚነ።
 
13.	ምንታይ ኢዩ ክንድዙይ ጒልምልም
ዓሻ ፍቅሪ ብደውካ የሕልም
ሕማቅ ሓዳር ብቀያሕካ የጸልም።

14.	ጋሜ ጋሜ ኣቲ ጋሜ
ብኣኺ እምበር ብዝጊዶ ሓሚመ።

15.	ጸላም ወይኖ ጸላም ወይኖ
ሰለፋ ሕምባሻ ኣፋ ዝግኖ
ስዒምካ ስዒምካ ዘይትምኖ።

16.	ኣይ ቀያሕ ኣይ ጸላም ከደረይቲ
ድቃስ ከልእኽኒ ድቃስ ለይቲ።

17.	ኣታ ጸሊም ወዲ ክምስማሶ
ኢድካ ስደደለይ ክትርኣሶ።

18.	ስዋ ጽራይ ናይ ሰለስተ ቅነ
ቆልዓ ኢዩ ጭሕሚ ዘይቀንቀነ።

19.	እንተ ምፍታው ኩሎም እፈትዋቶም
ክንዳኻ ደሞ ክሪኣቶም።
 
20.	ጎገናኻ ከም ዳዕሮ ዘጽልል
ሓኒኸ እምበር ምበልኩልካ እልል።

21.	ኣፈ-ዋሾ ብሪ መቋልፉ
ሰብ’ዶ የሕድር ዚፈትዎ ገዲፉ።

22.	ደናጉኻ ምስ ስረ ስምምዕ
እዝጎ ኣሎኒ ክፉዕካ ዘስምዕ።

23.	ኣረቂ ሰቲየ እኳ ጉስዕ
ኣይረክብን ንኣኻ ዘረስዕ።